گزارش

ماهیگیری،ماهی رهایی

نویسنده: لیلا به طلب ، آژانس عكس همشهری
«آب... آب»؛ دارد زندگی را صدا می‌زند...
«آب... آب»؛ دارد زندگی را صدا می‌زند. كمی دورتر از آبی كه همه زندگی‌اش آنجاست؛ محل تولدش، برق برقان تخم‌های ژله‌ای در شكاف سنگ‌ها، شكار كرم‌های سوزنی زیر آب كه مثل یك پر كرك، كش می‌آمدند و یك نفس غذایش می‌شدند. بیرون از آب، چشم‌هایش هم نمی‌توانند درد را فریاد بزنند. آخر پلكی ندارد كه چشم‌هایش را از زور درد، پشت پرده‌اش جمع كند. فقط با تمام جان، آن تنه لیز را از كمر خم می‌كند و صدای باله فرشته ماهی‌ها را در می‌آورد...
 این بار، باید دوربین را اینجا كار گذاشت؛ نزدیك‌تر به آب لب‌های ماهی و هوهای خم شدن‌اش برای برگشتن به رود و زندگی. قبل از آنكه قلاب ماهیگیری در آب رود و دریاچه‌ای فرود بیاید. باید آن سایه مروارید را در چشم‌های ماهی دید و بعد تصمیم به ماهیگیری گرفت.  حالا اگر فیلم به چند ثانیه عقب‌تر برگردد چه؟ یعنی لذت زنده بیرون كشیدن ماهی از آب‌های خروشان، تصویر آخر باشد. بعد رها كردن قلاب از دهانش باشد و بازگشتن به آب، آن هم با دست‌های یك ماهیگیر ماهر.
 و صحنه آخر، تماشای پیچ و تاب بدنی كه دنبال زندگی می‌رود و موسیقی آب همراهی‌اش می‌كند.
 این گزارش به ما می‌گوید برای تجربه هیجان ماهیگیری با پشتوانه حفظ گونه‌های مختلف ماهی و بالطبع حفاظت از محیط‌زیست چطور قدم برداریم.   دانش دكتر اصغر عبدلی؛ متخصص شناخت گونه‌های ماهی و زیست آبزیان و عضو هیأت علمی پژوهشكده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی و تجربیات علی عبادی؛ مدیریت مجموعه ماهیگیرهای ورزشی، هدایتگر ما برای شناسایی گونه‌های ماهی و ماهیگیری تفریحی و همگانی با رعایت قوانین این رشته ورزشی است. میثم صفرپور؛ كارشناس فروش لوازم ماهیگیری هم اطلاعاتی درباره ابزار ماهیگیری ارائه می‌دهد:

  خواستن، توانستن و لذت گذشت
ماهیگیری باید تنها رشته‌ای باشد كه قبل از درگیر شدن در پیچ و خم اجرای آن، هیجان تا زیر پوست آدم بخزد. تصمیم برای یك تفریح دسته جمعی در دل طبیعت از همان ابتدای مطرح شدن، ته و توی دل اعضای گروه را قلقلك می‌دهد. جمع و جور كردن وسایل اولیه برای راهی شدن، دست كمی از آن هیجان اولیه ندارد.   جمع شدن اعضا در روز مقرر و ریسه شدن تا رسیدن به مقصد نهایی بخش دیگری است كه انرژی را به تك تك اعضای گروه منتقل می‌كند. بعد هم اتراق در كنار رود است و مهیا شدن برای ماهیگیری. نشستن در كنار رود و گوش دادن به صدای آبی كه یكجا رام می‌شود و جایی خروشان. حتی فراتر از این؛ مهارت یافتن در پرتاب نخ ماهیگیری در سبك‌های مختلف این رشته. تكمیل‌كننده این تفریح دسته جمعی، گیر كردن ماهی به قلاب است آن هم بعد از ساعت‌ها آرام گرفتن در كنار رود یا چرخاندن مكرر نخ ماهیگیری بر فراز رود. آن بخش رهاسازی باید بهترین قسمت رشته ماهیگیری باشد؛ بازگرداندن یك جانور محافظه‌كار به آب وقتی توانایی صید كردن‌اش نصیب ماهیگیر شده و حالا با دست‌های خودش ماهی را به آب می‌سپارد. در این وضعیت، شاید برای ماهیگیر قلاب به‌دست، اصطلاح «لیز خوردن مثل ماهی» آنقدرها معنا نداشته باشد یا لااقل مفهوم گذشته‌اش را از دست داده باشد. با آن آرامشی كه حین انتظار كشیدن ماهیگیر در وجود او رسوب می‌كند، رگه‌های توانمندی برای توانستن و گذشتن در وجودش جوانه می‌زند. ماهیگیرهای حرفه‌ای باید این جوانه‌های انتظار را تبدیل به حسی ریشه‌دار كرده باشند. حالتی كه فقط یك ماهیگیر حرفه‌ای می‌تواند آن را لمس كند اما توصیف‌اش در بین كلمات و جملات نمی‌گنجد.

  ماهیگیری؛ فراتر از صید ماهی
نقشه استان تهران روی كاغذ، رگه‌های آبی باریك و قطوری به همراه دارد كه مثل شاخه لُخت درخت از سر و كول خشكی بالا رفته‌اند. رودخانه‌هایی كه از بلندای ارتفاعات سرچشمه می‌گیرند و تا جنوبی‌ترین بخش استان تهران راه باز می‌كنند و جاری می‌شوند. اما همه این رودها آنقدر اقبال نیافته‌اند تا به كاشانه گونه‌های ماهی سازگار با محیط تبدیل شوند. می‌ماند یكی، دو رود و نقاطی كم تعدادتر از انگشتان  یك دست كه اثری از زندگی خال قرمزها، كپورها و قزل آلاهای رنگین كمان در آنها یافت می‌شود. بعضی جاها هم یك لكه قرمز نارنجی از دور، میان آب پیداست كه از كمی نزدیك‌تر معلوم می‌شود مربوط به جمع ماهی‌های حوض وسط رودخانه یا یك دریاچه مصنوعی است‌ اما ماجرای زندگی همین چند گونه ماهی در محدوده رودهای استان تهران آنقدر پیچیده است كه یك تفریح مرتبط با آنها را تحت‌تأثیر قرار دهد. به‌عبارت دیگر، ماهیگیری در كنار رودخانه‌های استان تهران به دانشی فراتر از تهیه ملزومات رشته تفریحی ماهیگیری نیاز دارد چون همه ابعاد آن به تهیه چوب ماهیگیری یا انتخاب قلاب و طعمه برای صید ماهی خلاصه نمی‌شود.

  ماهی‌های شمال تهران كجا و جنوبی‌ها كجا؟
پهنه یك استان است و تغییرات چشمگیر دما در گستره آن؛ از دماوند تا ورامین. از یك طرف، سرمای بلندی‌های البرز، لرزه به پشت آدم می‌اندازد و از سویی دیگر، ظل آفتاب دشت‌های جنوب تهران سنگ‌های كویر را داغ می‌زند. طبیعی است كه این پستی و بلندی و تغییر  دمای هوا روی آب‌های پهنه تهران هم تأثیر بگذارد.
دكتر اصغر عبدلی؛ متخصص شناخت گونه‌های ماهی و زیست آبزیان و عضو هیأت علمی پژوهشكده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی به قرارگیری استان تهران در كنار رشته كوه البرز اشاره كرده و از اتصال این استان به كویر مركزی یاد می‌كند. او می‌گوید با این شرایط، استان تهران تغییر دمای زیادی را تجربه می‌كند. به این ترتیب، دمای آب هم در نقاط مختلف این استان تغییر می‌كند. ماجرا اینگونه است كه به ازای هر هزار متر افزایش ارتفاع، دمای هوا شش درجه كاهش پیدا می‌كند. طبیعی است كه دمای آب هم تحت‌تأثیر این كاهش دمای هوا قرار بگیرد. به این ترتیب رودخانه‌های كوهستانی تهران از آب سردی برخوردارند اما آب رودخانه‌ها و آبگیرهای جنوب تهران گرم‌تر و شورتر است.
حالا با وجود این اختلاف ارتفاع و دمای آب، گونه‌های متفاوتی از ماهی با آب‌های سرد كوهستان و آب‌های گرم و شور جنوب تهران سازگاری می‌كنند؛ چون ماهی‌ها جانورانی خونسرد هستند و دمای بدن خود را با دمای محیط تطبیق می‌دهند اما ممكن است ماهی‌های سازگار با دمای آب هر رودخانه، الزاما در آب‌های شمال یا جنوب استان تهران موجود نباشند؛ چون مثلا رودخانه‌های جنوبی تهران هیچ راه ارتباطی با حوزه خلیج‌فارس نداشته‌اند تا ماهی‌های سازگار با این دمای آب در جنوب تهران هم زیست كنند. به‌طور مثال ماهی «شیربت» كارون می‌تواند در دمای آب رودهای جنوب تهران زندگی كند اما به‌خاطر نبود ارتباط با حوزه خلیج‌فارس این نوع ماهی به رودخانه‌های جنوب استان تهران نرسیده است.

  وقتی رودها باهم مو نمی‌زنند اما ماهی‌ها غریبه‌اند
برای آنهایی كه علاقه‌مند به رشته ماهیگیری بوده و از سویی حفظ گونه‌های مختلف ماهی برای‌شان اهمیت ویژه‌ای دارد، آشنایی با اصطلاحات مربوط به محیط‌زیست آبزیان، مسیر را برای چگونگی صید ماهی بدون صدمه زدن به این آبزیان هموار می‌كند.  به گفته اصغر عبدلی، دنیای اطراف آبزیان با نام اكوسیستم شناخته می‌شود. به این ترتیب، اكوسیستم همه آن چیزی است كه در یك رودخانه موجود باشد؛ از آب، سنگ، دما، حشرات و ماهی‌ها گرفته تا گیاهان آبزی موجود در رودخانه. آنطور كه عبدلی می‌گوید در همین استان تهران رودخانه‌هایی وجود دارند كه از نظر شرایط زیستی تا حد زیادی شبیه هم هستند؛ یعنی بین شرایط اكوسیستم آنها شباهت‌های زیادی وجود دارد. به‌طور مثال، رودخانه‌های كرج و جاجرود شرایط اكوسیستمی نزدیك به هم دارند. آب هر دو این رودخانه‌ها از دمای یكسانی برخوردار است و می‌تواند محل زیست یك گونه ماهی خاص مانند قزل آلا باشد. اما ماجرا از اینجا جالب می‌شود كه گونه‌های ماهی هركدام از این رودخانه‌ها با وجود شباهت اكوسیستم برای رودخانه دیگر، یك گونه غیربومی به‌حساب می‌آید؛ یعنی اگر ماهی خال قرمز بومی رودخانه جاجرود در رودخانه كرج رهاسازی شود، یك گونه غیربومی برای رودخانه جدید به‌حساب می‌آید. آگاهی از این موضوع برای صیادانی كه احیانا این ماهی‌ها را جابه‌جا می‌كنند نكته قابل توجهی به شمار می‌رود.

  همه دردسرهای خاموش یك آبزی غیربومی
در نگاه اول، همه‌‌چیز خیلی ساده اتفاق می‌افتد. مثلا چند ماهی خال قرمز توسط ماهیگیرها یا پرورش دهندگان ماهی از رودخانه كرج تا جاجرود یا برعكس جابه‌جا می‌شوند. حالا یك رودخانه است و تعداد بیشتری ماهی برای راه انداختن بساط ماهیگیری دسته جمعی اما ورود ماهی‌های غیربومی به یك رودخانه آنقدرها كه به‌نظر می‌رسد، بی‌دردسر نیست.  دكتر اصغر عبدلی می‌گوید با جابه‌جایی ماهی‌ها تعادل اكوسیستم به هم می‌ریزد. حتی ممكن است درون یك گونه از ماهی، نوسانات زیادی رخ دهد. مثلا اگر قزل آلا(خال قرمز) كرج و جاجرود را با هم جایگزین كنیم بعد از مدتی تنوع ژنتیك خال قرمز در هر دو اكوسیستم- رودخانه كرج و رودخانه جاجرود- از بین خواهد رفت. درست است كه خال قرمز رودخانه كرج و جاجرود در شرایط زیستی مشابه زندگی می‌كنند‌ اما فرآیند رشد، تغذیه، رنگ و تولید مثل آنها با هم متفاوت است.
 داستان از اینجا شكل دیگری می‌گیرد؛ بعد از ورود قزل‌آلای رودخانه كرج به جاجرود، نه قزل‌آلای كرج را در رودخانه جاجرود خواهیم داشت و نه قزل‌آلای اصلی رودخانه جاجرود را. تازه واردها تولید مثل می‌كنند و با شرایط محیط جدید زندگی‌شان اُخت می‌شوند. با این حساب، ما با دست خودمان یك جمعیت حد وسط در جمعیت قزل‌آلا ایجاد كرده‌ایم كه درباره خصوصیات آن اطلاعی نداریم. بنابراین در مواجهه با رویدادهای احتمالی درباره اینگونه ماهی جدید، هیچ‌گونه تجربه و تدبیری برای حل مسئله رخ داده، وجود نخواهد داشت.

  چرا هیچ‌ كس به غیربومی‌ها خوشامد نمی‌گوید؟
آشنایی به فوت و فن رشته ماهیگیری، یك طرف و آگاهی از دنیای پر رمز آبزیان در سویی دیگر‌ اما كفه ترازو، بدجور سمت دومین‌ مورد، یعنی آگاه شدن از زیر و بم زندگی آبزیان سنگینی می‌كند. چه‌كسی باور می‌كند با جابه‌جایی یك گونه ماهی از رودی به رود دیگر، قصه زندگی میهمان ناخوانده و میزبان همیشگی رود زیر و رو شود؟ اصلا موضوع حفظ تنوع زیستی در رودخانه‌ها چه اهمیتی می‌تواند داشته باشد؟ آن هم برای افرادی كه ماهی را صید می‌كنند و بعد مطابق قوانین ماهیگیری ورزشی، آن را دوباره در آب رها می‌كنند. فقط ممكن است در این میان، برای افزایش تعداد ماهی‌های یك رودخانه و تفریح بیشتر، تعدادی گونه جدید ماهی در رودخانه رها‌سازی‌ یا جابه‌جا كنند؟
دكتر عبدلی در پاسخ می‌گوید: «شكل‌گیری یك اكوسیستم ظرف یك یا دو سال میسر نخواهد بود. این اتفاق طی میلیون‌ها سال كنش و واكنش موجود با شرایط ایجاد می‌شود. اینجاست كه ورود گونه‌های غیربومی در محیط‌زیست تغییرات زیادی ایجاد می‌كند. اگر گونه غیربومی در محیطی ساكن شود و با آن محیط پیوند بخورد، در 90 درصد موارد حذف ناشدنی است. این اتفاق به‌خصوص در محیط آبی بیشتر رخ می‌دهد. به این ترتیب در آب‌ها و تالاب‌ها امكان از بین بردن گونه‌های غیربومی وجود نخواهد داشت. به همین دلیل است كه در مورد ورود گونه‌های غیربومی باید اصل احتیاط را رعایت كرد.»
از طرفی ورود گونه‌های غیربومی به یك اكوسیستم، ممكن است بیماری‌های مختص آبزیان را همراه داشته باشد. همه ماجرا این نیست چون گونه‌های غیربومی غذای گونه‌های بومی را مصرف كرده و گاهی آنها را شكار می‌كنند. این رخدادها در نهایت خطر انقراض نسل گونه‌های خاصی از ماهی‌ها- در جایگاه ماهی بومی- را تقویت می‌كند.

  قتل‌های خاموش به‌دست غیربومی‌ها!
منصفانه به‌نظر نمی‌آید كه از رودهایی كه برای ماهیگیری، انتخاب می‌كنیم انتظار پذیرش جمعیت ماهی بیش از ظرفیت‌شان را داشته باشیم. حتی اگر پای یك تفریح لذتبخش دسته جمعی در میان باشد و اضافه كردن تعدادی ماهی به رودخانه، راه را برای صید زودتر و راحت‌تر ماهی باز كند؛ چون افزودن جمعیتی بیش از تعداد معمول، قطعا هرج و مرج عجیبی به جان آن رودخانه می‌اندازد.  گفته‌های اصغر عبدلی این موضوع را تأیید می‌كند. واقعیت این است كه اگر رودخانه‌ای ظرفیت پذیرش جمعیت بیشتری از ماهی‌ها را داشت، قطعا به‌صورت طبیعی این اتفاق رخ می‌داد و آن رودخانه پذیرای تعداد بیشتری ماهی نسبت به رقم فعلی می‌شد. در این شرایط، افزودن تعدادی ماهی به رودخانه برای سهولت و افزایش لذت ماهیگیری، گونه‌های بومی را در شرایط نامطلوبی قرار می‌دهد. این در حالی است كه گاهی قبل از شروع فعالیت ماهیگیری در كنار یك رود، تعدادی ماهی بدون توجه به‌گونه، بومی یا غیربومی بودن آن توسط ماهیگیران به رودخانه اضافه می‌شوند. ماجرا تلخ و ملموس است؛ چون با افزودن جمعیت به یك فضا بدون اضافه كردن امكانات، در واقع سهم ماهی‌های بومی در اختیار ماهی‌های غیربومی قرار خواهد گرفت. شاید به همین دلیل است كه در شمارش تهدیدكنندگان تنوع زیستی، ورود گونه‌های غیربومی دومین سكو را بعد از تخریب زیستگاه به‌خود اختصاص داده است.

  وقتی مهمان ناخوانده، صاحبخانه می‌شود
كار از یك جا به بعد، بیخ پیدا می‌كند. آن هم با ورود گونه‌های غیربومی به یك رودخانه. حالا یا پرورش دهندگان ماهی غفلت كرده‌اند یا ماهیگیرهای تفریحی یا ورزشی بدون اطلاع از عواقب این جابه‌جایی، پای ماهی‌های غیربومی را به رودخانه‌ای گشوده‌اند.  اما درون آن رودخانه بعد از این اتفاق چه می‌گذرد؟  دكتر اصغر عبدلی پرده از اتفاق ناخوشایندی برمی‌دارد. گونه‌های غیربومی پتانسیل تبدیل شدن به ماهی‌های «مهاجم» را دارند. آنها به زیستگاه جدید آمده‌اند و ظرف مدتی با محیط پیوند می‌خورند. تولید مثل غیربومی‌ها در رودخانه جدید اجتناب‌ناپذیر است. به این ترتیب، جمعیت آنها افزایش می‌یابد و جرقه بروز اثرات مخرب محیط‌زیستی از همین جا می‌خورد. به گفته دكتر عبدلی این اثرات هم متوجه آبزیان است و هم انسان‌ها را هدف قرار می‌دهد. به‌طور مثال با كاهش تعداد ماهی‌های بومی، فعالیت صیادهای محلی كه گونه‌های بومی را صید می‌كنند كاهش پیدا می‌كند. البته اگر هدف از ماهیگیری، ارتزاق باشد. این اتفاق برای رودخانه هراز و ماهی‌های خال قرمز آن ملموس است. ماجرا به ورود قزل‌آلاهای رنگین كمان به رودخانه هراز برمی‌گردد. زمانی كه ماهی‌های كوچك رنگین كمان از كارگاه‌های پرورش ماهی در نزدیكی دریاچه «امامزاده علی» سُریده‌اند و خودشان را به رودخانه هراز رسانده‌اند كسی متوجه تغییرات ناخوشایند پیش رو نشده است. گفته‌های دكتر عبدلی تأیید می‌كند كه قزل آلاهای رنگین كمان بعد از ورود به رودخانه هراز به‌گونه مهاجم تبدیل شده‌اند. قزل آلاهای رنگین كمان غذای خال قرمزها را مصرف كرده و رشد می‌كنند. اما داستان از جایی ناگوارتر می‌شود. قزل آلاهای رنگین كمان بعد از رشد فیزیكی، خال قرمزها را شكار می‌كنند و به این ترتیب حیات خال قرمزها را تهدید می‌كنند. با این حساب، دلیل اطلاق صفت مهاجم به قزل‌آلای رنگین كمان وضوح بیشتری پیدا می‌كند.

  صید رنگین كمان، یك راه‌حل سودمند
اطلاع از اینكه كدام گونه ماهی، بومی رودخانه‌های مختلف تهران است، باعث می‌شود ماهیگیری از همان قدمِ اول در مسیر درست قرار بگیرد؛ چون اگر ماهی‌های مهاجم، جمعیت گونه خاصی از ماهی را تهدید كنند، با اقدامات از پیش تعیین شده می‌توان به بازگشت یك اكوسیستم به وضعیت طبیعی كمك كرد. البته این تدابیر به‌صورت كارشناسی و توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست یا انجمن‌های حرفه‌ای مردم نهاد درنظر گرفته می‌شود و بعد به‌عنوان راهكار به علاقه‌مندان به ماهیگیری معرفی می‌شود. به‌طور مثال؛ كنترل ماهی‌های مهاجمِ رودخانه هراز، با برنامه‌ریزی برای صید قزل آلاهای رنگین كمان در حال انجام است.  آن‌طور كه دكتر اصغر عبدلی می‌گوید خال قرمزها بومی رودخانه هراز هستند.  با ورود قزل آلای رنگین كمان به این رودخانه و تهدید جمعیت خال قرمزهای بومی هراز، راه‌حلی برای كنترل جمعیت رنگین كمان‌ها درنظر گرفته شده است. علی عبادی؛ مدیریت مجموعه ماهیگیران ورزشی این راه‌حل را یك پروژه زیست‌-محیطی می‌خوانَد كه برای كنترل جمعیت گونه‌های مهاجم تحت نظارت سازمان حفاظت محیط‌زیست و در رودخانه حفاظت شده هراز تعریف شده است.  به گفته عبادی؛ آموزش ماهیگیری در این فضا رایگان است و متریال لازم برای ساخت طعمه هم به‌طور رایگان در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌گیرد. آموزش ماهیگیری در این محل توسط مربی‌های ماهیگیری انجام می‌شود. البته باید و نبایدهایی برای ماهیگیری در این محل تعریف شده است. به‌طور مثال، طعمه زدن به قلاب برای ماهیگیری در این محل، ممنوع است. عبادی می‌گوید به جای طعمه‌های طبیعی از حشرات مصنوعی، ریز و دست ساز استفاده می‌شود. این حشرات از پر و كرك ساخته می‌شوند. دلیل استفاده از چنین طعمه‌هایی آن است كه ماهی هنگام لب زدن به طعمه دچار خونریزی فك نشود؛ چون ممكن است در طول ماهیگیری، خال قرمزها قلاب را نوك بزنند در این صورت، ماهیگیر موظف است آنها را به آب برگرداند. اما درصورت صید قزل آلاهای رنگین كمان می‌تواند ماهی را همراه خود از محوطه خارج كند و نیازی به بازگرداندن اینگونه ماهی به رودخانه نیست.


  یك تیر و دو نشان؛ ماهیگیری در كنار رود هراز
برای چشیدن تجربه ماهیگیری در كنار دریاچه امامزاده علی باید خود را به جاده هراز برسانید. بعد از گذر از تونل چهارم، دریاچه‌ای دیده می‌شود كه نام امامزاده علی؛ امامزاده این محل را روی آن گذاشته‌اند.
به گفته علی عبادی؛ كار صید قزل آلا رنگین كمان تا قبل از ماه‌های آبان و آذر ادامه دارد. اما با شروع فصل تخم ریزی ماهی‌ها، ماهیگیری در كنار این دریاچه هم متوقف می‌شود. برای رسیدن به دریاچه امامزاده علی در فرصتِ پیشِ رو باید خودرو را در محلی دورتر از دریاچه پارك كنید و بخشی از مسیر را با پای پیاده طی كنید. عبادی می‌گوید؛ درهربار حضور و ماهیگیری در كنار دریاچه مجاز هستید چهار قطعه قزل آلا رنگین كمان صید كرده و همراه خود ببرید. اما اگر خال قرمزها به قلاب گیر كردند باید ریكاوری - بازگشت به حال طبیعی- شده و به آب برگردند. او می‌گوید: برای ریكاوری ماهی خال قرمز باید به این نكات دقت كرد:
  • اینكه ماهی چند ثانیه بیشتر بیرون از آب نماند.
  • به هیچ وجه ماهی را روی سنگ یا زمین نگذارید.
  • قلاب را به وسیله پنس از دهانِ ماهی خارج كنید.
  • ماهی را در زمانِ رهاسازی، به‌صورت صاف و افقی درون آب قرار دهید.
  • ماهی را به آرامی درون آب رها كنید.
عبادی یادآور می‌شود كه بعد از صید قزل آلا رنگین كمان در كنار این دریاچه، وزن و قد ماهی اندازه‌گیری شده و اسامی افرادی كه موفق به صید ماهی شده‌اند در كنار این اطلاعات در یك دفتر ثبت می‌شود. به گفته عبادی در ماه‌های پایانی سال تغییراتی در روزهای صیدِ قزل آلای رنگین كمان در دریاچه امامزاده علی ایجاد می‌شود به‌نحوی كه ماهیگیری به سه روز پایانی هر هفته موكول شود.

  ماهیگیری از زاویه دید ورزشی
شاید از دور آنقدرها شباهتی به یك رشته ورزشی نبَرد. چنانچه تصویری كه از ماهیگیری در ذهن‌ها نقش می‌بندد، به انتظار كشیدن در كنارِ رودخانه یا یك دریاچه محدود می‌شود. اما با قرار گرفتن در متن ماجرا قطعا اذعان خواهید كرد كه وارد یك رشته ورزشی شده‌اید. نكته مثبت در ماهیگیری ورزشی آن است كه به‌گونه‌های مختلف ماهی صدمه‌ای وارد نمی‌شود؛ چرا كه ماهی‌ها بعد از گیر كردن به قلاب به آب بازگردانده می‌شوند. علی عبادی می‌گوید؛ رشته ماهیگیری سرشار از تحرك است. البته این رشته به سبك‌های مختلف تقسیم بندی شده است. به‌طور مثال، در سبك «انتظاری» چوب ماهیگیری را در كنارِ رودخانه یا دریاچه می‌كارند و انتظار می‌كشند تا ماهی به قلاب نوك بزند. آنطور كه عبادی می‌گوید این سبك، مخصوص صید ماهی‌های گرمابی مانند «كپور» و «زردپر» است. ماهی‌هایی كه دمای مطلوبِ آب برای آنها بالاتر از 18 درجه است. در این سبك، از وسایل الكترونیكی مانند «بوزر» یا «زنگوله» استفاده می‌شود. درست در زمانی كه ماهی به قلاب نوك می‌زند این وسایل، ماهیگیر را مطلع می‌كنند تا ماهی را صید كند.

  همه امتیازاتِ «فلای فیشینگ»
 سبكی كه كمترین آسیب را به محیط‌زیست و همین‌طور گونه‌های ماهی وارد می‌كند سبك «فلای فیشینگ» نام گرفته است. در این سبك از طعمه‌های مصنوعی برای جذب ماهی استفاده می‌شود. آنطور كه عبادی می‌گوید استفاده از طعمه مصنوعی، در مقایسه با طعمه طبیعی مزایای قابل توجهی دارد؛ چرا كه استفاده از طعمه‌های طبیعی مانند ماهی «كیلكا»، «كرم» و بچه ماهی‌ها احتمال انتقال بیماری به محیط رودخانه و رهاسازی اضافات این طعمه‌ها را در بردارد. به گفته عبادی؛ ماهی‌هایی همچون قزل آلا و اردك ماهی جزو گونه‌هایی هستند كه با سبك فلای فیشینگ صید می‌شوند. در این سبك، هیچ وزنه‌ای برای پرتاب نخ ماهیگیری به سطح آب وجود ندارد. این موضوع یكی از امتیازات فلای فیشینگ محسوب می‌شود چون به كارگیری وزنه‌های سربی سبب آلودگی آب خواهند شد. روال كار در ماهیگیری به سبك فلای فیشینگ به این نحو است كه ماهیگیر، نخ را به‌صورت پروازی بالای سر خود به سمت عقب و جلو حركت می‌دهد و آن را روی سطح آب پرتاب می‌كند. در این سبك ممكن است نخ ماهیگیری قبل از پرتاب شدن روی سطح آب، تا 30 متر هم شعاع پیدا كند. همین تحرك و چرخاندنِ مكرر نخ ماهیگیری باعث شده تا سبك فلای فیشینگ پرتحرك‌ترین سبك در ماهیگیری محسوب شود.

  میانبر برای جلبِ قزل آلا
برای صید هر موجودی قبل از هرچیز باید رفتار، محیط زندگی و خواسته آن جاندار را شناسایی كرد. مثلا اطلاع از اینكه بهترین زمان برای ماهیگیری، یك ساعت بعد از طلوع آفتاب و یك ساعت قبل از غروب خورشید است، كمك بزرگی به ماهیگیرها برای موفقیت در این رشته ورزشی خواهد كرد. چون زمان تغذیه ماهی‌ها در این ساعت‌هاست و ماهیگیری در این زمان، ماهیگیر را با سهولت بیشتری به نتیجه مطلوب می‌رساند. علی عبادی در پاسخ به نحوه انتخاب طعمه‌ها و چرایی تغییر آنها برای صید ماهی‌های مختلف یادآور می‌شود كه طعمه‌ها به دو دسته طبیعی و مصنوعی تقسیم می‌شوند. آنهایی كه مخلوطِ گوشت، ذرت، سبزیجات و بذر گیاهان هستند جزو طعمه‌های طبیعی دسته بندی می‌شوند. اما طعمه‌های مصنوعی را از تكه‌های پر و مو می‌سازند. این رشته‌های مصنوعی طوری دور قلاب پیچیده می‌شوند كه شبیه به یك پشه مصنوعی به‌نظر بیایند.  موضوع جالب توجه آن است كه برای صید ماهی‌هایی مانند قزل آلا بهتر است از حركت جریانِ آب، محیط اطراف این ماهی‌ها و زمان تبدیل لاروهای موجود در آب به حشره مطلع شویم. آگاهی از اینكه لارو كدام حشره در چه زمانی تبدیل به حشره می‌شود به ماهیگیر كمك می‌كند تا با استفاده از متریال مربوطه، طعمه مصنوعی موردنظر را برای صید ماهی بسازد. به گفته عبادی ساخت طعمه شبیه به لارو حشرات، مطابق زمان تبدیل لاروها به حشره، كمك می‌كند تا قزل آلا به تصور وجود حشره موجود در محیط اطرافش و با توجه به اطلاع از حضور آن نوع حشره، جذب طعمه شود. نكته قابل توجه اینجاست كه قزل آلا، گونه‌ای است كه قلمروطلب، شكارچی و تنوع طلب محسوب می‌شود و هر ساعتی از روز ممكن است جذب نوع خاصی از مواد غذایی شود. آگاهی از این موضوع در صید این نوع ماهی نكته مهمی به شمار می‌رود.

  مواجهه با كپورهای هوشمند
سیاه ماهی‌های سد لتیان از خانواده كپورها هستند. آنها جزو گونه‌های بومی این سد به‌حساب می‌آیند و به‌طور كلی در تقسیم بندی‌های «گرمابی» دوام می‌آورند. این ماهی‌ها دارای سبیلك‌هایی در اطراف لب هستند كه به وسیله آنها نوع مواد غذایی بستر رودخانه یا دریاچه را تشخیص می‌دهند. اما برای جذب كپور ماهی‌ها به طعمه باید راه متفاوتی نسبت به صید قزل آلاها در پیش گرفت.  علی عبادی می‌گوید ماهی كپور بیشتر جذب طعمه‌های بودار می‌شود. به همین‌خاطر، طعمه‌های مخصوص صید كپور را با استفاده از اسانس‌های مختلف بودار كرده و از رنگ‌های متفاوتی بهره می‌برند تا كپور را جذب قلاب و طعمه كنند. به گفته عبادی حتی گاهی برای جذب كپور ماهی‌ها، محیط رودخانه را طعم پاشی می‌كنند. این كار به‌نحوی صورت می‌گیرد كه طعمه‌ها به‌طور مستقیم در دسترس ماهی كپور قرار نگیرد. به این ترتیب كه طعمه‌ها را داخل سبدهای كوچك قرار می‌دهند و در آب رودخانه رها می‌كنند. بوی طعمه باعث می‌شود ماهی كپور جذب شود و خود را به محلی برساند كه ماهیگیرهای ورزشی انتظار می‌كشند. حالا می‌توان دست به‌كار شد و با قلاب ماهیگیری، كپورها را تا مرز صید شدن كشاند. علی عبادی می‌گوید زمانی كه ماهی به قلاب نوك می‌زند ماهیگیر به هیچ مسئله دیگری جز صید سلامت ماهی فكر نمی‌كند. لذتی كه ترشح آدرنالین در این زمان نصیب ماهیگیر می‌كند وصف شدنی نیست و رخدادی است كه در لحظه صید انواع ماهی برای ماهیگیرها تكرار می‌شود.

  چوب ماهیگیری برای ماهی آب شور یا شیرین؟
چوب، نخ، چرخ یا قرقره، قلاب و انواع طعمه جزو وسایلی هستند كه در ماهیگیری همگانی مورد استفاده قرار می‌گیرند. اما انتخاب هر كدام از ابزار ماهیگیری با توجه به‌گونه ماهی موردنظر متفاوت خواهد بود.
به‌طور مثال؛ چوب ماهیگیری مناسب برای ماهی‌های آبِ شور با چوب ماهیگیری مختص صید ماهی‌های آب شیرین تفاوت دارد. اما همه آنها روی بدنه خود دارای درجه بندی هستند. علی عبادی می‌گوید از آنجا كه ماهی‌های آب شور نسبتا سنگین وزن هستند برای صید آنها چوب‌هایی طراحی شده كه استقامت بیشتری دارند. این چوب‌ها ممكن است یك تكه، دو تكه یا سه تكه باشند و استحكام و سهولت حمل‌ونقل آنها در طراحی‌شان مدنظر قرار گرفته است. اما برای صید ماهی‌های آب شیرین از چوب‌های ماهیگیری سبك‌تر در اندازه‌های مختلف استفاده می‌شود چرا كه ماهی‌های آب شیرین نسبت به ماهی‌های آب شور، از وزن كمتری برخوردار هستند.
آنطور كه عبادی می‌گوید بلندی این چوب‌ها از یك متر و 30 سانتی متر آغاز می‌شود و تا پنج متر هم افزایش می‌یابد. عبادی درباره نحوه دست گرفتن چوب‌های ماهیگیری می‌گوید یك فردِ راست دست، چوب ماهیگیری را با دست راست می‌گیرد و نخ ماهیگیری را با دست مخالف پرتاب می‌كند. این موضوع در مورد یك ماهیگیرِ چپ دست، برعكس است. البته در هر دو مورد، تمام بدن ماهیگیر هنگام ماهیگیری در حال حركت است.

  بیرون از آب، هرگز!
درباره مدت زمان دوام آوردنِ ماهی‌ها بیرون از آب، روایت‌های متفاوتی وجود دارد. اما از آنجا كه هدف ماهیگیری ورزشی در نهایت صید سالم و ایمن ماهی و بازگرداندن این جاندار به طبیعت است، ماهیگیرهای حرفه‌ای معتقد هستند كه برای رسیدن به این مهم باید مواردی را به‌صورت اصولی رعایت كرد.  علی عبادی می‌گوید یكی از موارد مهم و قابل توجه درباره صید ماهی در ماهیگیری ورزشی این است كه ماهی پس از صید به هیچ عنوان از آب خارج نشود؛ چون كمبود اكسیژن بدن ماهی را دچار مشكل خواهد كرد. عبادی می‌افزاید بهتر است برای بیرون آوردن قلاب از دهان ماهی، دست‌های ماهیگیر رطوبت داشته باشند و همزمان بدن ماهی زیر آب نگه داشته شود. علاوه بر این در ماهیگیری ورزشی باید از قلاب‌های بدون خارِ برگشتی استفاده شود. این قلاب‌ها امكان آسیب رساندن به دهان ماهی را به كمترین میزان ممكن می‌رسانند. علی عبادی تأكید می‌كند استفاده از طعمه‌های طبیعی باعث می‌شود ماهی‌ها قلاب را ببلعند. در این صورت قلاب در گلوی ماهی گیر می‌كند و امكان خروج آن برای ماهیگیر وجود ندارد. بنابراین باید از طعمه‌های مصنوعی برای جذب ماهی به قلاب ماهیگیری استفاده شود؛ چون ماهی‌ها برای گرفتن پشه‌های مصنوعی فقط به قلاب، لب می‌زنند و موضوع بلعیدن طعمه و قلاب در میان نخواهد بود.

خصوصیات ابزار ماهیگیری
ماهیگیری جزو رشته‌هایی است كه بهتر است وسایل موردنیاز آن را به‌طور شخصی تهیه كنید؛  چون اجاره كردن وسایل ماهیگیری در بین علاقه‌مندان به این رشته مرسوم نیست. میثم صفرپور؛ كارشناس فروش وسایل ماهیگیری درباره خصوصیات این ابزار اطلاعاتی در اختیار ما گذاشته است كه در ادامه می‌آید:

چوب ماهیگیری
انتخاب این چوب‌ها بسته به نوع آب - شور یا شیرین- و همینطور نوع ماهی متفاوت است. اندازه چوب‌های ماهیگیری از یك متر و 80سانتی متر آغاز شده و تا چهار متر و 50سانتی متر و حتی پنج متر هم می‌رسد. چوب‌های بالاتر از سه متر و 60سانتی متر مناسب ماهیگیری در دریا، دریاچه، سد و رودخانه هستند. این چوب‌ها یا از جنس فایبرگلاس ساخته شده‌اند یا كربن. هرچه درصد كربن این چوب‌ها بالاتر برود دوام و استحكام آنها و به همین نسبت قیمت‌شان افزایش
می‌یابد.
  • چرخ ماهیگیری
چرخ‌های ماهیگیری برای جمع كردن نخ و پرتاب آن كاربرد دارند. چرخ‌های كوچك ماهیگیری برای چوب‌های یك متر و 80سانتی متر، دو متر و 40سانتی متر و دو متر و 70سانتی متر مناسب هستند. این چرخ‌ها ممكن است سه بُلبرینگه داشته باشند كه مناسب صید ماهی‌های كوچك هستند و ممكن است چهار بلبرینگ داشته باشند و برای صید ماهی‌های بزرگ به‌كار بروند.
  • لانسه
این آویزها برای صید قزل آلا كاربرد دارد. رنگ آنها ماهی را به سمت خود جذب می‌كند. در میان لانسه‌های مناسب صید قزل آلا می‌توان رنگ‌های قرمز، سبز، فسفری، پرچمی، خال قرمز، آبی و سفید را یافت.
  • كلاه ماهیگیری
این كلاه گرد و نقاب دار بوده و رنگ آن برای استتار در طبیعت مناسب است.
  • كفش ماهیگیری
كفش‌های ماهیگیری كاملا بی‌صدا هستند. چون ماهی‌ها با شنیدن صدای پای انسان از نزدیك شدن به طعمه خودداری می‌كنند.
  • نخ
انتخاب نخ ماهیگیری بسته به نوع ماهی موردنظر و آب شور یا شیرین تغییر می‌كند. بهترین نوع نخ ماهیگیری نخ «فلور كربن» است كه تحت هیچ شرایطی پاره نمی‌شود. علاوه بر این یك نوع نخ ابریشمی هم برای ماهیگیری كاربرد دارد. نخ نایلون، نامرئی است و برای صید ماهی‌هایی كه به رنگ نخ حساس هستند استفاده می‌شود. سایز نخ ماهیگیری از 20 شروع شده و تا 45ج پیش می‌رود. نخ سایز 20مناسب صید ماهی «كولی»، نخ 35مناسب صید «زردپر»، نخ 40مناسب صید قزل آلا و 45برای صید كپور استفاده می‌شود.
  • قلاب
قلاب‌های ماهیگیری از شماره یك تا دوازده سایزبندی شده است. این قلاب‌ها انواع پایه بلند و پایه كوتاه دارند. قلاب‌های پایه بلند مناسب صید ماهی‌های بزرگ هستند و پایه كوتاه‌ها برای صید ماهی‌های كوچك به‌كار می‌روند. هر چه شماره قلاب بالاتر برود برای ماهی‌هایی با جثه كوچك‌تر مناسب خواهد بود.
  • طعمه
طعمه‌های ماهیگیری مخلوطی از مواد خوراكی هستند كه در بسته بندی‌های كوچك عرضه می‌شود و به تناسب گونه‌های ماهی تغییر می‌كند. اما اسانس‌هایی وجود دارد كه برای طعم دار كردن طعمه‌های مصنوعی استفاده می‌شود و برای صید تمام ماهی‌ها كارایی دارد.
68.jpg




ارسال پیام اشتراک



 
 
 Security code